Yüzlerce kadının çalıştığı işyerinde saat 13.00'te paydos zili çaldığında, üst kattan alt salona hızlıca inen beyaz önlüklü kadınları görürdüm. Doldurdukları merdivenler uzun süre beyazlar içinde akan insan seline dönüşürdü. Oluşan esinti, beraberinde tütün tozunu ve kokusunu bulunduğum yere kadar getirir, caddeye yayılmasını sağlardı.
Yıllar sonra ülke genelindeki tütün ve sigara fabrikaları birbiri ardına kapatıldı. Tütün üretim alanları daraltıldı. Birçok üretici ve aileleri olumsuz etkilendi. Cumhuriyetin kazanımları olan fabrikalar yok edildikçe her anlamda derin bir çölleşmeye sürüklendik.
 |
'Tütün'
(© İllüstrasyon by, muammerkotbas, Turkey - 11 Nisan 1999) |
Trabzon'daki 1970'lerin çocukluk yıllarımda, ilkokulum ile 'TEKEL Yaprak Tütün İşleme Evi’ binası birbirine çok yakındı. Cumartesi günleri okulumda öğrenim, TEKEL'de mesai yarım gündü.
Öğlede okuldan çıktığımda, TEKEL binasının ana kapısı önünde alırdım soluğu. Annemin çıkışını beklerdim. Yüzlerce kadının tütün ayıklama, dizme, sandıklama bölümlerinde çalıştığı işyerinde saat 13.00'te paydos zili çaldığında, üst kattan alt salona hızlıca inen beyaz önlüklü kadınları görürdüm.
Tamamen doldurdukları merdivenler uzun süre beyazlar içinde akan insan seline dönüşürdü. O merdivenlerde oluşan esinti, beraberinde tütün tozunu ve kokusunu bulunduğum yere kadar getirir, caddeye yayılmasını sağlardı.
Birkaç dakika sonra üzerini değiştirmiş olanlar, beşer-onar ana kapıdan çıkmaya başlardı. Kimi evine, birçoğu da alışveriş için çarşı-pazara yönelirdi. Cadde üzerinde seyyar arabalarıyla satıcılar mevsimin türlü meyvelerini satarlardı.
 |
"Tütün İşçileri" (Trabzon TEKEL, 1970'ler)
(©muammerkotbaş arşivi) |
Ekonomi çarkı..
Altta ilk 5 fotoğrafta göreceğiniz bina işte o anlattığım Trabzon'daki TEKEL binası.
Birçok insanın geçimini sağladığı bacasız fabrika.. Çevre köy ve ilçelerde tütün yetiştiren üreticinin de geçim kaynağı.
Kotbas Art Colors
Üretilen ve işlenen tütünün şehir ve ülke kalkınmasına katkısı. Binlerce insanın sosyal, ekonomik, eğitim, sağlık vb. açıdan rahat ve nitelikli bir yaşam sürmesi demekti. Kısaca aydınlık yıllardı..
Karanlığa, yoksulluğa ve çöküşe doğru..
Yıllar sonra (diğer fotoğraflarda da göreceğiniz gibi) ülke genelindeki tütün ve sigara fabrikaları birbiri ardına kapatıldı. Tütün üretim alanları daraltıldı. Birçok üretici ve aileleri olumsuz etkilendi.
Trabzon'daki TEKEL binası sonradan şehir halkının üretimine katkısı olmayan AVM'ye dönüştürüldü. Son 45 yıldır aşama aşama ülkenin önemli büyük fabrikaları özelleştirildi, satıldı, kapatıldı. Cumhuriyetin kazanımları olan fabrikalar yok edildikçe her anlamda derin bir çölleşmeye sürüklendik.
Yaşayarak gözlemlediğim, tanık olduğum son 60 yılın özeti bu. Günümüzde gelinen nokta her anlamda bir çölleşme ortamı. Ve elimizden kayıp giden şey, bizi aydınlığa çağdaşlığa ulaştıracak olan bütün değerlerimiz.
Esenlikler.. 💖
(Esenlik dilemek: Sağlık, dirlik, bütünlük; ben iyi niyetliyim demektir. Evrensel düzenin içinde olmayı belirtir.)
İlgili Yazı :
Diğer İl ve İlçelerdeki Tekel Yaprak Tütün İşleme Evleri:
 |
| Şemsipaşa/İstanbul |
 |
| Kayseri |
Bu Sitede yayımlanan yazı ve görsellerin fikri sorumluluğu eser sahiplerine aittir
